Wyłącznie do celów edukacyjnych. Niniejszy artykuł omawia wydarzenia historyczne związane z II wojną światową oraz nazistowską dyktaturą. Nie gloryfikuje przemocy, nienawiści ani ideologii narodowosocjalistycznej.
Hermann Göring był jednym z najbardziej wpływowych przywódców nazistowskich Niemiec. Stał na czele Luftwaffe, pełnił funkcję przewodniczącego Reichstagu i przez wiele lat był uznawany za potencjalnego następcę Adolfa Hitlera. Po skazaniu podczas procesów norymberskich zmarł w październiku 1946 roku w więzieniu, zanim wykonano wyrok.
Jego historia medyczna również wzbudziła później duże zainteresowanie. Dokumenty historyczne wskazują, że Göring przez wiele lat był uzależniony od silnych środków przeciwbólowych. Uzależnienie to mogło wpływać na jego zdrowie fizyczne, stabilność emocjonalną i zdolność oceny sytuacji. W żaden sposób nie stanowi ono jednak usprawiedliwienia dla jego decyzji politycznych ani odpowiedzialności za działalność w nazistowskim reżimie.
- Początki uzależnienia
Początek zażywania przez Göringa leków najczęściej wiąże się z obrażeniami, których doznał podczas nieudanego puczu monachijskiego w listopadzie 1923 roku. W czasie tej brutalnej próby przejęcia władzy został poważnie ranny. Utrzymujący się ból zaczęto następnie leczyć morfiną.
To, co początkowo było terapią medyczną, w wyniku regularnego stosowania stopniowo przekształciło się w długotrwałe uzależnienie. Gdy narodowi socjaliści przejęli władzę w 1933 roku, Göring zmagał się z tym problemem już od wielu lat.
Jego wysoka pozycja szczególnie utrudniała leczenie i kontrolowanie uzależnienia. Jako wpływowy urzędnik miał niemal nieograniczony dostęp do lekarzy, leków i innych środków medycznych. Ludzie z jego otoczenia mieli również niewielkie możliwości, aby mu się sprzeciwić lub narzucić jakiekolwiek ograniczenia. Władza nie pomogła mu więc uwolnić się od uzależnienia, lecz umożliwiła jego wieloletnie trwanie.
Jest to być może jeden z najbardziej poruszających aspektów jego historii medycznej: nawet ogromna władza polityczna nie chroni człowieka przed osobistymi słabościami. W warunkach dyktatury ta sama władza może jednak sprawić, że problemy zostaną ukryte, zlekceważone lub podtrzymywane przez otoczenie.
- Skala problemu i możliwy wpływ
Relacje historyczne opisują uzależnienie Göringa jako poważne i znane w niektórych kręgach najwyższych władz nazistowskich. Część źródeł wspomina nawet, że posiadał specjalnie wykonaną złotą strzykawkę. Do takich opowieści należy podchodzić ostrożnie, ale pokazują one, jak mocno jego zażywanie leków łączyło się z uprzywilejowanym stylem życia.
Osoby obserwujące Göringa z bliska opisywały okresy gwałtownych zmian nastroju, przesadnej pewności siebie i silnego poczucia nietykalności. Trudno dokładnie ustalić, w jakim stopniu cechy te były spowodowane przyjmowaniem leków. Istotną rolę odgrywały również jego osobowość, ideologia, władza oraz zamknięte środowisko reżimu.
Niemiecki pisarz Norman Ohler w książce „Blitzed” twierdzi, że zażywanie narkotyków i uzależnienie należy uwzględniać podczas badania procesu podejmowania decyzji na najwyższych szczeblach Trzeciej Rzeszy. Zgodnie z tym podejściem substancje psychoaktywne mogą wpływać na zachowanie przywódców, zwłaszcza gdy ich decyzje praktycznie nie podlegają kontroli.
Niektórzy badacze łączyli pewność Göringa dotyczącą możliwości Luftwaffe z kontrowersyjnymi decyzjami wojskowymi, w tym z wydarzeniami pod Dunkierką w 1940 roku. Ostatecznie udało się stamtąd ewakuować z Francji ponad 300 tysięcy żołnierzy alianckich.
Historycy nie są jednak zgodni co do dokładnych przyczyn tej sytuacji. Znaczenie miały względy strategiczne, warunki terenowe, logistyka, struktura dowodzenia oraz osobiste decyzje Hitlera. Zbyt dużym uproszczeniem byłoby więc przypisywanie postawy Göringa wyłącznie jego uzależnieniu.
Mimo to możliwość, że potężny przywódca podejmował mniej rozsądne decyzje pod wpływem długotrwałego stosowania leków, pozostaje szczególnie niepokojąca. Gdy osobista niestabilność łączy się z niemal nieograniczoną władzą, konsekwencje mogą daleko wykraczać poza życie jednej osoby.
- Co ujawniła dokumentacja medyczna
Po schwytaniu Göringa alianccy śledczy mogli dokładniej zbadać jego stan zdrowia i sposób przyjmowania leków. Raporty medyczne oraz inne dokumenty potwierdzały wcześniejsze informacje, że przez długi czas stosował duże ilości różnych środków.
Dostępne dane wskazywały na poważne obciążenie organizmu i głęboko zakorzenione uzależnienie. W czasie uwięzienia ograniczono mu dostęp do leków i objęto go nadzorem medycznym. Dzięki temu stało się wyraźniejsze, jak bardzo jego codzienne funkcjonowanie było związane z przyjmowanymi substancjami.
Historyczne znaczenie tych dokumentów nie ogranicza się do diagnozy jednego człowieka. Przede wszystkim pokazują one, jak osobiste problemy, nieograniczony dostęp do leków i brak kontroli mogły wzajemnie się wzmacniać na najwyższym szczeblu dyktatury.
W systemie demokratycznym istnieją przynajmniej teoretycznie instytucje kontrolujące osoby sprawujące władzę i wyznaczające jej granice. W nazistowskim reżimie takie mechanizmy zostały w dużej mierze zniszczone. Ludzie otaczający Göringa byli zależni od jego przychylności, a otwarta krytyka mogła być niebezpieczna. W rezultacie zarówno jego działania polityczne, jak i osobiste problemy przez długi czas pozostawały poza poważną kontrolą.
Należy przy tym jasno podkreślić istotną granicę. Choroba lub uzależnienie mogą pomóc wyjaśnić czyjeś zachowanie, ale nigdy nie zdejmują odpowiedzialności za świadome decyzje polityczne. Göring odgrywał kluczową rolę w reżimie, który organizował prześladowania, wojnę i masowe cierpienie. Jego osobiste słabości nie zmieniają tej odpowiedzialności.
- Zażywanie narkotyków w Trzeciej Rzeszy
Sytuacja Göringa nie była całkowicie odosobniona. Badania historyczne wykazały, że środki pobudzające były stosowane na znaczną skalę w niemieckich siłach zbrojnych. Szczególnie metamfetamina, sprzedawana pod nazwą handlową Pervitin, była rozdawana w celu tłumienia zmęczenia oraz utrzymywania żołnierzy w stanie czuwania i aktywności przez dłuższy czas.
Substancję tę stosowano między innymi podczas długotrwałych operacji wojskowych, w których kluczowe znaczenie miały szybkość i wytrzymałość. Krótkotrwale mogła ona zwiększać czujność, jednak regularne stosowanie wiązało się z poważnymi zagrożeniami fizycznymi i psychicznymi.
Adolf Hitler również otrzymywał od swojego osobistego lekarza, Theodora Morella, liczne leki i inne substancje. Dokumenty historyczne opisują coraz bardziej skomplikowany schemat leczenia. Badacze nadal dyskutują o dokładnym składzie i wpływie tych terapii, ale wiadomo, że intensywne stosowanie leków nie było czymś wyjątkowym w najwyższych kręgach nazistowskich.
Przypadek Göringa wyróżniał się przede wszystkim długością jego uzależnienia oraz ogromnym wpływem politycznym i wojskowym. Przez wiele lat rzeczywista skala problemu pozostawała w dużej mierze ukryta za jego rangą, bogactwem, propagandą i starannie budowanym publicznym wizerunkiem.
Dopiero po upadku reżimu, jego schwytaniu i zbadaniu dokumentacji medycznej wyłonił się pełniejszy obraz. Za mundurami, odznaczeniami i oficjalnymi portretami krył się człowiek uzależniony od substancji, do których dzięki swojej pozycji miał niemal nieograniczony dostęp.
Historia ta nie jest próbą przedstawienia Göringa w bardziej ludzkim świetle w znaczeniu budzenia sympatii lub oferowania przebaczenia. Pokazuje jednak, że systemami autorytarnymi kierują ludzie posiadający osobiste słabości, lęki i uzależnienia. Gdy osoby takie nie podlegają kontroli, ich niedoskonałości mogą połączyć się z ideologią i ogromną władzą polityczną.
Właśnie dlatego temat ten pozostaje istotny z historycznego punktu widzenia. Przypomina, że władza pozbawiona nadzoru nie tylko umożliwia nadużycia, lecz może również ukrywać i pogłębiać osobistą niestabilność. Jej konsekwencje mogą ostatecznie dotknąć milionów ludzi.
Najważniejsze źródła:
Norman Ohler, „Blitzed: Drugs in the Third Reich”, 2016
Akta procesów norymberskich i historyczne raporty medyczne
„Military History Monthly”, recenzja książki „Blitzed”
„Rolling Stone”, wywiad z Normanem Ohlerem
Deutschlandmuseum Berlin, dokumentacja dotycząca Pervitinu i stosowania narkotyków w Trzeciej Rzeszy
