Wyłącznie do celów edukacyjnych. Artykuł opisuje wydarzenia związane z II wojną światową oraz jednoznacznie potępia nazizm, zbrodnie wojenne, prześladowania polityczne i wszystkie ideologie totalitarne. Nie gloryfikuje przemocy, nienawiści ani odwetu. Belgia, kolaboracja i sprawiedliwość: represje w Courcelles W sierpniu 1944 roku, gdy niemiecka okupacja Belgii zbliżała się do końcowej fazy, śmierć lokalnego urzędnika politycznego zapoczątkowała serię wydarzeń ukazujących strach i podziały obecne w codziennym życiu. Tekst przedstawia postać Oswalda Englebina, członka ruchu reksistowskiego i burmistrza Wielkiego Charleroi, a także szerszy kontekst kolaboracji, ruchu oporu, działań odwetowych oraz powojennego wymiaru sprawiedliwości. Englebin zdobył wpływy w administracji współpracującej z niemieckimi władzami okupacyjnymi. Jego stanowisko umieściło go w centrum regionalnej polityki w okresie, gdy przepisy okupacyjne, działania ruchu oporu, aresztowania, propaganda i wzajemna nieufność wywierały ogromną presję na belgijskie społeczeństwo. Trudno nie dostrzec ludzkiego kosztu tych wydarzeń. Decyzje podejmowane podczas okupacji wpływały na rodziny, dzielnice i instytucje publiczne. Historia Courcelles pokazuje, jak jeden incydent mógł wywołać znacznie szersze konsekwencje, gdy strach zastępował zwykły porządek obywatelski. 1. Rozwój reksizmu Oswald Englebin Partia Reksistowska, znana powszechnie jako Rex, była skrajnie prawicowym, katolickim, autorytarnym i korporacjonistycznym ruchem działającym w latach 1935–1945. Założył ją dziennikarz Léon Degrelle. Ugrupowanie opowiadało się za jednością Belgii, monarchizmem oraz scentralizowaną władzą. Początkowo inspirowało się włoskim faszyzmem i hiszpańskim falangizmem, a później zbliżyło się do niemieckiego nazizmu. Rex osiągnął najlepszy wynik wyborczy w 1936 roku, zdobywając 21 z 202 miejsc w Izbie Reprezentantów i 11,4% głosów. Nigdy nie stał się ruchem masowym, a jego poparcie spadło do 1938 roku. Podczas okupacji stał się jednak najważniejszą organizacją kolaboracyjną we francuskojęzycznej części Belgii. Partia, która wcześniej rywalizowała o władzę w wyborach, stopniowo związała swoją przyszłość z okupantem. Decyzja ta osłabiła instytucje demokratyczne i pogłębiła podziały, które nie zniknęły wraz z wyzwoleniem kraju. 2. Śmierć Oswalda Englebina Léon Degrelle Englebin zastąpił Prospera Teughelsa, innego reksistowskiego burmistrza, który zginął wcześniej podczas wojny. W 1944 roku nasiliły się ataki na członków ruchu Rex. Niszczeniu ulegały domy, rozpowszechniano groźby, a grupy ruchu oporu kolportowały listy zawierające nazwiska osób podejrzewanych o kolaborację. 17 sierpnia 1944 roku Englebin, jego żona i syn zostali zabici w Bois du Rognac, w pobliżu granicy między Courcelles a Monceau-sur-Sambre. Atak przypisano członkom ruchu oporu, jednak pięciu domniemanych sprawców nigdy nie zidentyfikowano w sposób ostateczny. Do wydarzenia doszło zaledwie kilka tygodni przed wyzwoleniem Belgii. Kontekst ten pomaga zrozumieć napięcie tamtego okresu, lecz nie może usprawiedliwiać wszystkich podejmowanych działań. Objęcie przemocą członków rodziny pokazuje, jak szybko konflikt polityczny może zatrzeć różnicę między osobistą odpowiedzialnością a zbiorową karą. 3. Represje w Courcelles Wiadomość o śmierci Englebina wywołała natychmiastową reakcję kierownictwa ruchu reksistowskiego. Działacze z brukselskiej siedziby oraz członkowie organizacji w rejonie Charleroi zdecydowali się na odwet. Victor Matthys, pełniący obowiązki przywódcy Rex, Louis Collard i inni działacze zmobilizowali jednostki bezpieczeństwa. Od wieczora 17 sierpnia do rana 18 sierpnia uzbrojeni reksistowscy milicjanci przeprowadzali akcje w okolicy. Ginęli cywile, atakowano mienie, a biura policji sądowej zostały podpalone. Ludzie mogli zostać zatrzymani z powodu wykonywanego zawodu, pozycji społecznej lub domniemanych sympatii, a nie na podstawie udowodnionego udziału w śmierci Englebina. Tej nocy zatrzymano 21 znanych mieszkańców. Wśród nich byli policjanci, lekarze, architekci, prawnicy oraz kanonik Pierre Harmignie, dziekan Charleroi. O świcie zabito 19 zakładników. W całej serii działań odwetowych życie straciły dziesiątki osób. Courcelles jest pamiętane nie tylko ze względu na liczbę ofiar, lecz również z powodu logiki zemsty stojącej za operacją. Osoby, którym nie udowodniono odpowiedzialności za śmierć Englebina, zostały zmuszone do poniesienia jej konsekwencji. Wydarzenie boleśnie pokazuje, jak odwet może stać się przypadkowy i niekontrolowany, gdy znikają dowody oraz prawne ograniczenia. 4. Wyzwolenie i procesy powojenne Po wyzwoleniu Belgii we wrześniu 1944 roku Partia Reksistowska została zakazana. Kraj nadal musiał jednak zmierzyć się z kolaboracją, żałobą rodzin i społecznymi żądaniami sprawiedliwości. W 1947 roku belgijski sąd skazał na śmierć Roberta Jana Verbelen, dowódcę belgijskiej formacji bezpieczeństwa powiązanej z SS, w związku ze śmiercią 101 członków ruchu oporu. Sądy ścigały również reksistów uczestniczących w represjach w Courcelles. Spośród około 150 uczestników zidentyfikowano 97, zatrzymano 80, a 27 rozstrzelano 10 listopada 1947 roku. Dla wielu rodzin procesy oznaczały oficjalne uznanie ich cierpienia oraz odpowiedzialności sprawców. Powojenna sprawiedliwość rodziła jednak także trudne pytania o właściwe procedury, proporcjonalność kar oraz granicę pomiędzy odpowiedzialnością zgodną z prawem a ponownym odwetem. 5. Dziedzictwo kolaboracji Léon Degrelle uciekł do frankistowskiej Hiszpanii, został zaocznie skazany na śmierć i pozostał na emigracji aż do śmierci w 1994 roku. Ruch reksistowski formalnie rozwiązano 30 marca 1945 roku podczas spotkania Degrelle’a, Matthysa i Collarda w Niemczech. Organizacja zniknęła, ale społeczne i ludzkie rany wywołane jej decyzjami pozostały. Obecnie Courcelles stanowi bolesny rozdział belgijskiej pamięci narodowej. Historia ta pokazuje, jak współpraca z totalitarnym okupantem może osłabiać instytucje, dzielić sąsiadów i pozostawiać kolejnym pokoleniom trudne pytania. Pamięć o tych wydarzeniach nie powinna zachęcać do nienawiści ani zbiorowego obwiniania. Ich trwałą lekcją jest konieczność obrony demokracji, odrzucenia odpowiedzialności zbiorowej oraz zapewnienia, aby sprawiedliwość pozostawała oparta na dowodach, człowieczeństwie i rządach prawa. Źródła i dalsza lektura: Belgium WWII — Assassination of the Mayor of Charleroi Belgium WWII — Courcelles Massacre Europe Remembers — Courcelles Massacre Badania historyczne nad Partią Reksistowską i kolaboracją w Belgii Powojenne akta sądowe dotyczące reksistowskich kolaborantów